بسیاری اوقات، هنگامی که به سخن یا استدلال کسی گوش می‌دهیم، احساس می‌کنیم مغالطه می‌کند، یا احساس می‌کنیم استدلالی که در دفاع از نظر خودش می‌آورد ایرادی دارد.

به برکت فضایی که در سال‌های اخیر در کشورمان غالب بوده، تقریباً با اطمینان می‌توانم بگویم که بیشتر ما، چندین بار در روز این احساس را تجربه می‌کنیم؛ چه زمانی که با دوستان و آشنایان در مورد موضوعی صحبت و مباحثه می‌کنیم، چه زمانی که مطلبی را در یک سایت یا روزنامه می‌خوانیم و، بیش از همه این‌ها، هنگامی که رادیو یا تلویزیون‌مان را روشن می‌کنیم.

سنجشگرانه‌اندیشی یک دانش-مهارت است که خطاهای فکری را می‌شناساند و بینش افراد را نسبت به مغالطه‌ها و کژگام‌های فکری افزایش می‌دهد. علاوه بر این، عامل‌های روانشناختی‌ای را که باعث بروز خطاها و مغالطه‌ها می‌شوند بررسی می‌کند و با شناساندن این عامل‌ها باعث می‌شود که بتوانیم مصونیت از این خطاها و مغالطه‌ها را در خود و دیگران ایجاد کنیم. برای مثال، به ما می‌آموزد که آرزویی‌اندیشی، عامل بسیاری از خطاهای فکری است. آرزویی‌اندیشی یعنی این‌که در مقابل پذیرش واقعیت مقاومت کنیم و صرفاً به این جهت که مایلیم گزاره‌ای درست باشد، آن را درست بدانیم. به عبارت دیگر، یعنی این‌که «آن‌چه درست است» را با آن‌چه «دوست داریم درست باشد» اشتباه بگیریم. علاوه بر این‌ها، سنجشگرانه‌اندیشی راهکارهایی ایجابی برای حل مسأله‌ها معرفی می‌کند.

خلاصه این‌که، سنجشگرانه‌اندیشی، دانش-مهارتی است که با بهره‌گیری از منطق، روانشناسی، و معرفت‌شناسی کیفیت اندیشیدن ما را ارتقاء می‌دهد؛ و با توجه به این‌که همه شئون زندگی ما از اندیشه‌ ما متأثر می‌شوند، بر کیفیت کارهای علمی ما، و هم‌چنین بر زندگی ما به طور کلی، تأثیر مثبت می‌گذارد.

کتاب اندیشیدن (فرهنگ کوچک سنجشگرانه‌اندیشی)، درآمدی بر سنجشگرانه‌اندیشی (تفکر انتقادی) است که خواننده را با برخی از مفاهیم و اصول اساسی سنجشگرانه‌اندیشی آشنا می‌کند. شاید مخاطبان آن در درجه اول دانشجویان فلسفه و منطق باشند اما مطالعه آن نیاز به هیچ آشنایی قبلی با منطق و فلسفه ندارد.

اين مطلب پيش از اين در كتاب هفته منتشر شده است.

لینک مستقیم به مطلب